S.M.M.M. Lütfi GÜLBENK
Gülbenk Müşavirlik
6645 sayılı kanunun 28.maddesi ile işverenlere yeni teşvik imkanları sağlanmıştır. Aşağıda uygulamaya ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.
İşbaşı Eğitim Programı İşkur tarafından işsizliğin azaltılmasına yönelik olarak yürütülen, Kuruma kayıtlı işsizlerin yine Kuruma kayıtlı işyerlerinde (işverenler 81 ilde bulunan Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerinden ve 61 ilçede bulunan hizmet merkezlerinden kayıt yaptırabilirler) sahip oldukları mesleki bilgilerini uygulama yaparak pekiştirmelerini, iş ve üretim süreçlerini bizzat görerek öğrenmelerini sağlamayı amaçlayan bir işi işbaşında öğrenme programıdır.
Aktif İşgücü Yönetmeliğinin 50.maddesinin 1.fıkrasında ‘’İşverenlerden iki ile on arasında çalışanı bulunanlar bir, on bir ve üzerinde çalışanı olanlar ise fiili çalışan sigortalı sayısının onda biri kadar işbaşı eğitim programı katılımcısı talep edebilir. Söz konusu talebe ilişkin uygulama esasları Genel Müdürlükçe belirlenir’’ denilmektedir.
Program ile amaçlanan mesleki deneyimi veya iş tecrübesi olmayan kişilere mesleki deneyim ve iş tecrübesi kazandırılarak bu kişilerin istihdam edilebilirliklerinin arttırılmasıdır. Bir diğer amacı ise nitelikli işgücü temin etmekte zorlanan işverenlere işe alacakları kişileri işyerinde belli bir süre gözlemleyerek ve eğitim vererek kişiler hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olma ve işe alma konusunda isabetli bir karar verme imkanı sunmaktır.
İşverenlerin avantajları nelerdir;
1-İşe almayı planladıkları kişilerin mesleki gelişim ve deneyim kazanmasını gözlemleme,
2-Herhangi bir maliyete katlanmadan potansiyel işçilerini yetiştirme, (program kapsamında çalışma en fazla 160 gün sürebilir ve katılımcıya günlük net 38,48 TL net ücret ve iş kazası ve meslek hastalığı sigorta primi ile genel sağlık sigortası prim giderleri İşkur tarafından ödenir.)
3-İşgücü maliyetinin azalması ile rekabet avantajı sağlama,
4-Katılımcılara yaptıkları ekstra ödemeleri vergi matrahından düşme imkanı, İşbaşı eğitim programlarına katılanlara Kurumumuzun yaptığı ödemelere ek olarak işveren tarafından ödeme yapılırsa bu ödemelerin brüt asgari ücretin yarısına kadar olan tutarı, vergi matrahından indirilebiliyor. (193 sayılı GVK Md. 40/11)
5-Program kapsamında istihdam zorunluluğu yoktur. Ancak 1 yıl içinde tekrar yararlanmak istenirse o zaman daha önce katılan kişilerin % 20’sini en az 60 gün istihdam etme zorunluluğu vardır.
6-Katılımcıları programdan sonra istihdam ederek sgk teşviklerinden yararlanılabilir. Bu teşvik, % 5 prim teşviki uygulandıktan sonra kalan sigorta primlerinin işveren hisselerine ait oranına göre veasgari ücret üzerinden hesaplanacak tutarın tamamını kapsayacaktır. Teşviklerden yararlanabilmek için gereken şartlar;
a-18 yaşından büyük, 29 yaşından küçük olmak
b-31/12/2016 tarihine kadar başlatılan işbaşı eğitim programlarını tamamlayanlar
c-Programın bitiminden sonra en geç 3 ay içerisinde programı tamamladıkları meslek alanında istihdam
d-İşe alındıkları yıldan bir önceki takvim yılında işyerinden bildirilen aylık prim ve hizmet belgelerindeki sigortalı sayısının ortalamasına ilave olması
e-İşe alındıkları işyerinin imalat sanayi sektöründe faaliyet göstermesi halinde 42 ay
f-Diğer sektörlerde 30 ay sigorta primlerinin işveren hisselerine ait tutarı İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanıyor.
Program uygulanacak işyerleri;
1-4857 sayılı İş Kanunu veya 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4/a. maddesine tabi olarak en az iki sigortalı çalışanı bulunan,
2-Kuruma kayıtlı işverenler, dernekler, vakıflar, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, meslek birlikleri, sendikalar, ticaret ve sanayi odaları, noterler, kamunun payının % 50’nin altında olduğu iktisadi teşekküller, vb. işverenler işbaşı eğitim programlarından faydalanabilir.
Programdan faydalanmak isteyen ve belirlenen şartları sağlayan işverenler, İşkur tarafından kendilerine tahsis edilen iş ve meslek danışmanları veya görevlendirilecek personel aracılığı ile ya da doğrudan il müdürlüklerine /hizmet merkezlerine gelerek taleplerini iletebilirler. İşverenin program düzenleme talebi, ivedilikle değerlendirilerek gerekli şartların sağlanması durumunda program düzenlenir.
Programın amacı katılımcılara mesleki deneyim kazandırarak istihdam edilebilirliklerini artırmak olduğundan, hiçbir vasıf gerektirmeyen alanlarda örneğin beden işçisi,temizlik görevlisi,taşıma işçisi,çaycı vb. alanlarda proğramdan faydalanmak mümkün değildir.
İşverenin Yükümlülükleri;
Aktif İşgücü Yönetmeliğin 48. maddesine göre, işveren tarafından işbaşı eğitim programı sorumlusu olarak belirlenen kişi, katılımcının programın amacına uygun şekilde mesleğini iş başında öğrenmesi ve tecrübe kazanması için gerekli kolaylığı sağlamak ve katılımcıya sadece program düzenlenen meslek ile sınırlı olmak üzere görev vermekle yükümlüdür.Katılımcının program amacı dışında görevlendirildiğinin Kurumca tespiti halinde işverenin uyarılması, ancak bu uyarıya rağmen durumun devam etmesi halinde sözleşmenin fesh edilmesine il müdürlüğü karar verecektir. Bu kapsamda sorumlu, Katılımcı Değerlendirme Formunu (EK-19) düzenli olarak doldurmak ve işveren tarafından aylık olarak düzenlenen kursiyer devam çizelgeleri ile birlikte il müdürlüğüne gönderilmesini temin etmekle yükümlüdür. İl müdürlüğü bu formları değerlendirip, programın devamı ile ilgili uygulamaları yönlendirecektir. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği konusunda gerekli önlemleri almak zorundadır. Katılımcının eğitim aldığı sırada iş kazası geçirmesi durumunda kaza, işveren tarafından, kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bu konu ile ilgili mevzuat hükümlerine tabi olarak bildirilir.
İşverenden programın başladığı tarihe ilişkin fiili çalışan sayısını gösteren bir taahhütname (EK-33) alınacaktır. işverenin programın bittiği tarihteki fiili çalışan sayısının, programın başladığı tarihteki fiili çalışan sayısından düşük olduğunun tespiti halinde; işveren bu tespit tarihinden itibaren bir ay içerisinde programın başladığı ve bittiği tarih arasındaki fiili çalışan sayıları arasındaki farka karşılık gelecek sayıda kişiyi istihdam ettiğini bir aylık sürenin bitiminden itibaren en geç beş işgünü içinde il müdürlüğüne işe giriş bildirgesi ile birlikte bildirmezse işveren ile bu bir aylık sürenin son gününden itibaren on iki ay süreyle Yönetmelik kapsamında kurs ve program düzenlenmeyecektir. Bunun dışında herhangi bir maddi yaptırım uygulanmayacaktır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, işverenin söz konusu istihdamı tespit tarihinden itibaren bir ay içerisinde yerine getirip getirmediğidir.
Bu doğrultuda, programın bitiş tarihindeki fiili çalışan sayısının kontrolünün sağlıklı biçimde yapılabilmesi için işveren tarafından programın bittiği aya ait sigortalı hizmet listelerinin mücbir sebepler hariç en geç izleyen ayın son iş gününe kadar il müdürlüğüne/hizmet merkezine ibraz edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde programın bittiği ayı takip eden ayın son iş gününden itibaren işveren ile on iki ay süre ile Yönetmelik kapsamında kurs ve program düzenlenmeyecektir.
Örnek (E) işvereninin 21.07.2014 tarihinde başlayan işbaşı eğitim programında bu tarih itibariyle 37 fiili sigortalı çalışanı bulunmaktadır. 15.12.2014 tarihinde program bitmiş ve 23.01.2015 tarihinde aralık ayı sigortalı hizmet listeleri vasıtasıyla yapılan tespitte programın bittiği tarih itibariyle işverenin 36 fiili çalışanı olduğu görülmüştür. Bu durumda işverenden 23.02.2015 tarihine kadar 1 kişiyi istihdam ettiğini en geç 28.02.2015 tarihine kadar işe giriş bildirgesi ile belgelemesi istenecektir. 23.02.2015 tarihi yükümlülüğü yerine getirmek için en son tarih olduğundan 23.02.2015 ile 28.02.2015 tarihleri arasında gerçekleştirilen istihdam dikkate alınmayacaktır. İşveren, bu yükümlülüğü yerine getirmezse 23.02.2015 tarihinden başlamak üzere işveren ile 12 ay süreyle Yönetmelik kapsamında kurs ve program düzenlenmeyecektir.
Kontenjanların belirlenmesi;
Aktif İşgücü Yönetmeliğin 49. maddesinin ilk fıkrasına göre, işbaşı eğitim programına katılabilecek kişi sayısı, programın başlama tarihi itibarıyla aynı il sınırları içerisinde, aynı işverene bağlı işyerlerinde programın başladığı tarihe ait fiili çalışan sayısını gösteren belgede yer alan çalışan sayısı üzerinden, kontenjan oluşturmak suretiyle belirlenir. Söz konusu belge sigortalı hizmet listesi olup, işveren tarafından ilgili tarihe ilişkin sigortalı hizmet listesinin ibraz edilememesi durumunda alınacak taahhütnamede belirtilen çalışan sayısı üzerinden kontenjan hesaplanır. Kontenjan hesaplamasında programın başladığı tarihe ait sigortalı çalışan sayısı belirlenirken o tarihte fiilen çalışan kişiler esas alınır. Dolayısıyla o tarihte veya daha önce işten çıkan/çıkarılan kişiler ile ücretsiz izin vb. nedenlerle o tarihte fiilen çalışmayanların dikkate alınmaması gerekmektedir. İşverenin ve şirket ortaklarının ibraz edilen sigortalı hizmet listelerinde yer alması halinde bu kişiler de kontenjan ve fiili çalışan sayısının hesaplanmasında dikkate alınır ve bu doğrultuda işlem tesis edilir. İşbaşı eğitim programına katılacak kişi sayısı belirlenirken -engelli ve eski hükümlü kotalarının hesaplamasında baz alınan kriterlere paralel şekilde- aynı tüzel kişilik ve aynı vergi numarası altındaki değişik sigorta sicil numaralarına sahip bütün işyerlerinin anlaşılması gerekmektedir. Aynı il sınırları içinde -değişik alanlarda faaliyet gösteren- birden fazla işyeri ve bu işyerlerine bağlı şubeleri bulunan işverenin yararlanabileceği katılımcı sayısı da programın başlama tarihindeki toplam fiili çalışan sigortalı sayısına göre hesaplanacaktır. İşletmenin farklı şubelerinde aynı ay içerisinde farklı tarihlerde çalışan ve/veya birden fazla sigortalı hizmet listesinde ismi görünen kişiler mükerrer sayıma neden olmamak amacıyla bir kişi olarak değerlendirilecektir. Ayrıca aynı sigortalı hizmet listesinde aynı kişinin giriş ve çıkışı yapılmak suretiyle mükerrer sayımı söz konusu ise bu durumda da bir kişi olarak değerlendirilecektir. Kontenjan belirlenirken tüm kesirler tama iblağ olunacaktır. Tama iblağ olmaktan kasıt, hesaplama sonucu çıkan sayının yarımdan az olsa dahi bir üst sayıya yuvarlama yapılmasıdır.
Örnek Yirmi iki fiili sigortalı çalışanı bulunan işyerinde kontenjan hesaplanırken bu sayının 1/10’u olan 2,2 sayısı yukarı yuvarlanmak suretiyle üç katılımcı ile işbaşı eğitim programı başlatılabilecektir.
İşveren tarafından başvuru yapılan tarihe ait sigortalı hizmet listesinin ibraz edilememesi durumunda; izleyen ayda ilgili belgeleri vermek üzere bu tarihe ait sigortalı çalışan sayısına ilişkin İşveren Taahhütnamesi (EK-20) işverenden alınacaktır, program için yapılan başvuru ile program başlangıcının aynı tarihte olmaması halinde başvuru yapılan tarihteki duruma göre değil, içinde bulunulan tarihe göre işlem yapılacaktır. Bu durumda işverenden programın başladığı tarihe ilişkin fiili çalışan sayısını gösteren yeni bir taahhütname (EK-33) alınacak ve program, bu taahhütnamede belirtilen fiili çalışan sayısına göre kontenjan oluşturulmak suretiyle başlatılacaktır.
Sözleşme imzalanması;
İşbaşı eğitim programlarından yararlanacak olan işveren ile katılımcı arasında sözleşme (EK-21) imzalanır. Her katılımcı için ayrı ayrı sözleşme düzenlenir ve her sözleşme katılımcı ve işveren tarafından imzalanır. Ancak on ve üzerinde katılımcı bulunan programlarda her katılımcının imzası ve kimlik bilgileri açıkça belirtilmek suretiyle katılımcı listesi hazırlanarak tek bir sözleşme imzalanması da mümkündür. Sözleşmenin geçerlilik kazanması, il müdürlüğünce onaylanması halinde mümkün olacaktır. Taraflar, sözleşmede belirtilen hususlara uymakla yükümlüdür. İşveren, işyerini iştiraki olan veya diğer işverenlere devrettiğinde, devam etmekte olan işbaşı eğitim programı, sözleşme ve istihdam yükümlülüğü de o işyeri yönünden, devralan işverene aktarılır.
İşkur’a ibraz edilecek evraklar;
İşveren tarafından programa başvuru yapılırken aşağıdaki belgelerin ilgili olanlarının ibraz edilmesi gerekmektedir:
a) Talep dilekçesi,
b) İşveren taahhütnamesi (EK-20),
c) Ön Talep Formu (EK-35),
d) İşveren türüne göre; ticaret sicil gazetesi, vakıf senedi, dernek tüzüğü, birlik veya oda kaydı belgesi, dernek ve vakıflar için iktisadi işletmeye ait belgelerin aslı veya noter onaylı örnekleri,
e) Son üç aylık sigortalı hizmet listesi, (katılımcının işverenin çalışanı olup olmadığının kontrolü amacıyla istenir)
f) İmza sirkülerinin aslı veya noter onaylı örneği,
g) Ticaret odasından alınacak faaliyet belgesi.
Yukarıda yer alan belgelerden asıl veya noter onaylı belgeler hariç diğer belgelerde işverenin imzaya yetkili kişisinin imzası ile tüzel kişiliğe ait mühür veya kaşe bulunması esastır. İl müdürlüğünce ihtiyaç duyulması halinde yukarıda yer alan belgelere ilave olarak işverenden bilgi ve belge istenmesi mümkündür.
İşveren tarafından başvuru yapılan tarihe ait sigortalı çalışan sayısına ilişkin doldurulacak EK-20 taahhütnamesine ilave olarak programın başladığı müracaat tarihinden farklı olursa yeni bir taahhütname EK-33 doldurulacaktır.
Yeni katılımcı talebi ve katılımcıların istihdamı ;
Aktif İşgücü Yönetmeliğin 51. maddesinin birinci fıkrasına göre, yeni katılımcı talebinde bulunan işverenin, başvuru tarihinden geriye dönük son bir yılda işbaşı eğitim programını tamamlayan katılımcılardan en az yüzde yirmisini kendi işyerinde veya başka işyerinde aynı meslekte en az altmış gün istihdam etmiş olması gerekmektedir.
Örnek 01.08.2014 tarihinde yeni katılımcı talep etmiş olan işveren, 01.08.2013 tarihinden itibaren işyerinde işbaşı eğitim programını tamamlayan 20 katılımcının % 20’sine tekabül eden 4 katılımcıyı en az 60 gün istihdam etmiş olmak şartıyla işbaşı eğitim programından yararlanabilir.
İşverenin, katılımcıları söz konusu maddenin birinci fıkrasında öngörüldüğü şekilde istihdam etmeye başladığına veya istihdam edeceğine veya en az altmış gün istihdam ettiğini ancak bunu henüz resmi olarak belgeleyemediğine dair taahhütname (EK-34) vermesi durumunda yeni katılımcı talebi değerlendirmeye alınabilecektir. Söz konusu taahhütnamede yer verilen istihdam yükümlülüğünün kesintisiz olarak yerine getirilmesi gerekmektedir.
Katılımcının program bitiminde kendi isteğiyle istihdam edilmeyi kabul etmemesi halinde yeni katılımcı talebinde bulunan işveren istihdam yükümlülüğünü varsa diğer program katılımcıları arasından, yoksa aynı veya yakın meslekte eğitim almış (kurs veya işbaşı eğitim programından mezun olmuş) Kuruma kayıtlı işsizlerden, bunun da bulunmaması halinde Kuruma kayıtlı işsizler arasından en az 60 gün süreyle yerine getirmek zorundadır. Katılımcının istihdam edilmeye başlanmış fakat 60 günlük süre bitmeden ayrılmış olması durumunda da, işveren kalan süre için istihdam yükümlülüğünü varsa diğer program katılımcıları arasından, yoksa aynı veya yakın meslekte eğitim almış (kurs veya işbaşı eğitim programından mezun olmuş) Kuruma kayıtlı işsizlerden, bunun da bulunmaması halinde Kuruma kayıtlı işsizler arasından yerine getirmek zorundadır.
İşverenin istihdam ile ilgili yükümlülük süreleri ve oranları asgari düzeyde belirlenmiş olup, il müdürlüğünce işverenin niteliğine göre bu süre ve oranın artırılması yönünde işveren ile yapılacak görüşmeler sonrasında süre ve oranlar artırılabilecektir.
Örnek 31.07.2014 tarihinde 10 katılımcı ile başlayan işbaşı eğitim programında (Y) işvereni program sonunda katılımcıların % 50’sini en az 90 gün süreyle istihdam edeceğini taahhüt etmiştir. Program 30.11.2014’te sona ermiş ve işveren 05.12.2014 tarihinde 5 katılımcıyı istihdam etmeye başlamış ancak il müdürlüğünce 25.04.2015 tarihinde yapılan tespitte işverenin katılımcıları kesintisiz 90 gün süreyle istihdam etmediği görülmüştür. Bu durumda tespit tarihi itibariyle varsa devam eden programlar sonlandırılacak ve işveren ile on iki ay süreyle Yönetmelik kapsamında kurs ve program düzenlenmeyecektir.
Programa katılım koşulları;
Aktif İşgücü Yönetmeliğinin 52. maddesine göre, işbaşı eğitim programına katılmak için;
a) Kuruma kayıtlı işsiz olmak,
b) 15 yaşını tamamlamış olmak,
c) İşverenin birinci veya ikinci derece kan hısmı veya eşi olmamak
ç) Emekli olmamak,
d) Programın başlama tarihinden önceki üç aylık dönemde programın yapılacağı işyerinin çalışanı olmamak,
e) İş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinden faydalanarak, uygun görüş almak,
f) Öğrenci olmamak...
Kaynak ve Yazının Devamı ► http://www.gulbenkmusavirlik.com/_iskur-isbasi-egitim-programi-ve-programi-tamamlayanlar-icin-sgk-prim-tesviki-uygulamasi-5800.html
