Vergilemede Tahakkukun Yeri ve Önemi
Akif AKARCA - Dr. Mehmet ŞAFAK
Bilindiği gibi vergileme işlemlerinde önemli kavramlar tarh tahakkuk ve tahsil olarak kabul edilir.
Geçen hafta yazımızda vergilemede tarh işlemleri ve önemi üzerinde durmuş, tebliğ işleminin önemine de değinmiştik. Bu gün yazımızda vergileme işleminin önemli bir adımı olan vergilerin tahakkuku konusunu ele alacağız.
Tahakkuk vergilendirme sürecinin önemli aşamalarından biridir. Vergi borcunun ödenecek duruma gelmesini ifade eden bu aşama, vergilendirme sürecinde hukuk tekniği açısından ayrı bir idarî işlem sayılmaz Beyana dayalı vergilendirmede tahakkukun tarh işlemiyle birlikte gerçekleşmesi tahakkuka ayrı bir idari işlem niteliği kazandırmamaktadır. Tahakkuk, tarh edilen verginin ödenecek aşamaya gelmesini ifade eden bir durumdur. Vergi Usul Kanunu’muzun 22'nci maddesinde "Verginin tahakkuku, tarh ve tebliğ edilen bir verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir". Bu aşama ya belli dava süresinin geçirilmesi ile kendiliğinden ya da yargı organının açılan davayı red kararı üzerine gerçekleşir. Bu kendiliğinden gerçekleşme özelliği tahakkuku birer idarî işlem olan tarh ve tahsil işlemlerinden ayıran en önemli noktadır.
Tahakkuk, beyana dayalı vergilendirmede, ikmalen ve re’sen tarh işlemlerinde tahakkuku tahsile bağlı vergilerde ve belli tarihlerin işlemesine bağlı olarak verginin tahakkuku farklı özellikler gösterir. Bunları aşağıda kısaca açıklamaya gayret edeceğiz.
Beyana dayanan tarh ve tahakkuk
Bilindiği gibi günümüzde vergilerimizin büyük bir kısmı mükelleflerin beyanlarına göre tahsil edilmektedir. Vergi Usul Kanunu’nun 25-27'nci maddelerinde konu düzenlenmiştir. Kanunun 25'inci maddesinde “Vergi kanunlarına göre beyan üzerinden alınan vergiler 'tahakkuk fişi' ile tarh ve tahakkuk ettirilir.”
Bu esasa göre, vergi dairesince beyannamenin alınması üzerine bir tahakkuk fişi tanzim olunur ve bunun bir nüshası mükellefe veyahut beyannameyi mükellef namına vergi dairesine tevdi edene verilir. Bu suretle vergi tahakkuk etmiş olur. Tahakkuk fişinin mükellefe verilen nüshası aynı zamanda beyannamenin makbuzu yerine geçer.
Tahakkuk fişinin kesinliği konusu kanunun 27'nci maddesinde ifade edilmiştir. Maddede “vergi beyannamesini ilgili vergi dairesine tevdi eden kimsenin tahakkuk fişini almaması, beyannamede yazılı matrah üzerinden tarhı gereken verginin tahakkukuna engel olmaz.”
Günümüzde vergi beyannameleri büyük ölçüde elektronik ortamda verilmektedir. Beyannamenin elektronik ortamda gönderilmesi halinde tahakkuk fişi elektronik ortamda düzenlenir ve mükellef veya elektronik ortamda beyanname verme yetkisi verilmiş gerçek veya tüzel kişiye elektronik ortamda iletilir. Bu ileti ,tahakkuk fişinin mükellefe tebliği yerine geçer.
İkmalen ve re’sen vergi tarhı ve tahakkuk
Vergilemede vergi mükellefinin beyanının esas olarak kabul edilmesi modern vergileme anlayışına uygundur. Devletin vatandaşına veya vergi mükelleflerine güveni ifade eder. Bununla beraber bu durum beyannamelerle beyan edilen vergi matrahı ve ödenecek verginin doğruluğunun araştırılmasını da gerektirir. Bu incelemeler sonucunda beyan edilmemiş vergi matrahı veya ödenmemiş verginin bulunması halinde ikmalen ve/veya re’sen vergi tarh edilmesi gerekir.
Bu durumda vergi dairesinin ikmalen ya da re'sen vergi tarh ederek ihbarname ile vergi mükellefine tebliğ etmesi gerekir. Böylece mükellefin vergiyi ödemesi, vergi idaresi ile uzlaşma ya da yargı yoluna baş vurma imkanlarından birini kullanma hakkı ve imkanı tanın- maktadır. Bu seçenekler için mükelleflere 30 günlük süre tanınmaktadır.
Mükellef, 30 günlük süre içinde dava açmaz, uzlaşma talebinde bulunmazsa, sürenin dolmasıyla salınan vergi ve kesilen ceza tahakkuk eder.
Mükellef, 30 günlük süre içinde yargı yolunu tercih ederse vergi ve ceza kesinleşmez, tahakkuk etmez. Vergi ve cezanın tahsili durur. Vergi mahkemesinin kararı aleyhinde verilmişse mükellef 30 günlük süre içinde üst mahkemede (Bölge İdare Mahkemesi veya Danıştay nezdinde ) dava açabilir. Ancak bu baş vuru vergi ve cezanın tahsilini durdurmaz.
Vergi mahkemesi vergi idaresi aleyhine karar vermişse, idarenin üst mahkemeye baş vurmaması halinde vergi ve ceza terkin edilir. Vergi dairesi üst mahkemeye itiraz ederse vergi ve ceza tahsil edilmez, üst mahkemenin nihai kararı beklenir.
Ayrıca...
Kaynak ve Yazının Devamı ► http://www.dunya.com/vergilemede-tahakkukun-yeri-ve-onemi-160153yy.htm
