VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI,
ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN
ÖDEMELERDE
İSTİSNA SINIRI
ÖZET
|
:
|
1.7.2015-
31.12.2015 tarihinden arasında
geçerli olmak üzere uygulanacak Gelir Vergisinden istisna kıdem tazminatı,
çocuk yardımı tutarları.
|
Kamu görevlilerinin 2014 ve 2015 yıllarında
özlük haklarına ilişkin katsayılar, 14 Ağustos 2013 tarihli Resmi Gazete’de
yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve
Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşme
ile belirlenmişti. 1.1.2015-30.6.2015 ile 1.7.2015-31.12.2015 tarihleri arasında uygulanmak üzere açıklanan
memur maaş katsayılarına ilişkin bilgiler aşağıdaki gibiydi.
Katsayılar
|
01.01.2015-30.06.2015
|
01.07.2015-31.12.2015
|
Memur aylığı
katsayısı
|
0,079095
|
0,081468
|
Memuriyet Taban
Aylığı Katsayısı
|
1,23858
|
1,27574
|
Yan ödeme
katsayısı
|
0,025801
|
0,025834
|
Söz konusu Kararın; 7’nci maddesinde;
"(1) Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan
2003=100 Temel Yıllı Tüketici Fiyatları Endeksinin;
…
b) 2013 yılı
Aralık ayı endeksinin 2013 yılı Haziran ayı endeksine göre altı aylık değişim
oranının % 3’ü
b) 2015 yılı
Haziran ayı endeksinin 2014 yılı Aralık
ayı endeksine göre altı aylık değişim oranının 5’inci maddenin ikinci fıkrasında 2015 yılının
birinci altı aylık dönemi için öngörülen
artış oranını
…
aşması halinde, 5’inci maddenin
birinci ve üçüncü fıkralarında yer alan katsayılar, sözleşme
ücreti artış oranları ile ücret tavanları, söz konusu altı aylık dönemlere
ilişkin enflasyon rakamının ilan edildiği ayın 1 'inden geçerli olmak
üzere aşan kısım kadar artırılır. "
düzenlemesine yer verilmiştir.
Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel
Müdürlüğünün 31.12.2014 tarihli ve 11868 sayılı yazısında 1/1/2015-30/6/2015 döneminde geçerli olmak
üzere;
“657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesi uyarınca aylık gösterge tablosunda
yer alan rakamlar ile ek gösterge rakamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde
uygulanacak aylık katsayısı (0,079308), memuriyet taban aylı ğı göstergesine
uygulanacak taban aylık katsayısı (1,24144), iş güçlüğü, iş riski, temininde
güçlük ve mali sorumluluk zamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak
yan ödeme katsayısı ise (0,025149) olarak yeniden belirlenmiştir.”
ifadelerine yer verilmiştir.
14/08/2013
tarihli ve 28735 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmış olan Kamu Görevlilerinin
Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve
2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşmenin 5 inci maddesinin dördüncü
fıkrasında,
"(4)
Maliye Bakanlığı, 7 nci maddede öngörülen hallerin gerçekleşmesi durumunda
birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarda belirlenmiş olan katsayıları, sözleşme
ücreti artış oranlarını ve ücret tavanlarım, anılan fıkralarda belirlenmiş olan
artış oranı ile 7 nci madde uyarınca verilecek enflasyon farkım yansıtacak
şekilde yeniden belirler ve duyurur. "
hükmü yer almaktadır.
Bu hükme istinaden Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün
03/07/2015 tarihli ve 6235 sayılı yazısında 1/7/2015-31/12/2015
döneminde geçerli olmak üzere
“657 sayılı
Devlet Memurları Kanununun 154 üncü maddesi uyarınca aylık gösterge tablosunda
yer alan rakamlar ile ek gösterge rakamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde
uygulanacak aylık katsayısı (0,083084), memuriyet taban aylığı göstergesine
uygulanacak taban aylık katsayısı (1,30054), iş güçlüğü, iş riski, temininde
güçlük ve mali sorumluluk zamlarının aylık tutarlara çevrilmesinde uygulanacak
yan ödeme katsayısı ise (0,026347) olarak belirlenmiştir.”
Buna
göre 1.1. .2015-30.6.2015 ile 1.7.2015-31.12.2015 tarihleri arasında uygulanmak üzere açıklanan
memur maaş katsayılarına ilişkin bilgiler aşağıdaki gibi olmaktadır.
Katsayılar
|
01.01.2015-30.06.2015
|
01.07.2015-31.12.2015*
|
Memur aylığı
katsayısı
|
0,079308
|
0,083084
|
Memuriyet Taban
Aylığı Katsayısı
|
1,24144
|
1,30054
|
Bu verilere göre gelir
vergisinden istisna kıdem tazminatı, çocuk yardımı tutarları ve aile yardımı tutarları ile
prime esas kazançlardan istisna tutulacak yemek parası, çocuk zammı ve aile
zammı (yardımı) tutarları aşağıdaki gibi hesaplanmıştır.
A- Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatına ilişkin yasal düzenleme,
4857 sayılı İş Kanunun Geçici 120’nci maddesi uyarınca halen yürürlükte olan
1475 sayılı İş Kanununun 14’üncü maddesinde yer almaktadır. 4857 sayılı İş
Kanunu’nun geçici 6’ncı maddesi uyarınca kıdem tazminatı için bir kıdem
tazminatı fonu kurulacaktır. Kıdem tazminatı fonuna ilişkin Kanunun yürürlüğe
gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü
maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı hakları saklı olduğundan ve bugüne
kadar Kıdem Tazminatı Fonu’na ilişkin yasal düzenleme yapılmadığından halen
kıdem tazminatının 1475 sayılı Kanunu’nun 14’üncü maddesi uyarınca ödenmesi
gerekmektedir.
1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesi
uyarınca ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem
tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek devlet
memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet
yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçememektedir. Bir başka
deyişle, kıdem tazminatının hesaplanmasında üst sınır bulunmaktadır.
Diğer taraftan Gelir Vergisi Kanunun
25/7’inci maddesinde 1475 ve 854 sayılı Kanun'lara göre ödenmesi gereken kıdem
tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı Kanun'a göre ödenen kıdem
tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa
etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz) gelir vergisinden istisna
edilmiştir.
Bu kapsamda kıdem tazminatlarının gelir vergisinden istisna edilen
tutarının hesaplanmasında memuriyet aylık katsayısı ile memuriyet taban aylığı
katsayısı dikkate alınarak hesaplama yapılmaktadır.
Buna göre; Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali
Kontrol Genel Müdürlüğünün 31.12.2014 tarihli ve 11868 sayılı yazısı ile
açıklanan yeni memur katsayı rakamlarına göre Devlet Memurları Kanununa tabi en
yüksek devlet memuruna ödenen aylık dikkate alındığında, 01.01.2015-30.06.2015
döneminde geçerli olacak Kıdem Tazminatı
Tavanı aşağıdaki olmaktadır.
01.01.2015-30.06.2015
|
Dönemi Kıdem Tazminatı Tavanı
|
|||||||||||
(
|
1.500
|
+
|
8.000
|
)
|
x
|
0,079308
|
=
|
753,43
|
||||
(
|
1.000
|
x
|
1,24144
|
)
|
=
|
1.241,44
|
||||||
(
|
500
|
x
|
0,079308
|
)
|
=
|
39,65
|
||||||
(
|
1500
|
+
|
8000
|
)
|
x
|
0,079308
|
x
|
% 200
|
=
|
1.506,85
|
||
Toplam
|
3.541,37
|
|||||||||||
01.07.2015-31.12.2015 döneminde geçerli
olacak Kıdem Tazminatı Tavanı ise aşağıdaki olmaktadır.
01.07.2015-31.12.2015
|
Dönemi Kıdem Tazminatı Tavanı
|
|||||||||||
(
|
1.500,00
|
+
|
8.000,00
|
)
|
x
|
0,083084
|
=
|
789,30
|
||||
(
|
1.000,00
|
x
|
1,30
|
)
|
=
|
1.300,54
|
||||||
(
|
500,00
|
x
|
0,08
|
)
|
=
|
41,54
|
||||||
(
|
1.500,00
|
+
|
8.000,00
|
)
|
x
|
0,083084
|
x
|
2,00
|
=
|
1.578,60
|
||
Toplam
|
3.709,98
|
|||||||||||
Bu
durumda, 01.01.2015 tarihinden itibaren Gelir Vergisinden istisna edilecek
kıdem tazminatı tutarı 3.541,37 01.07.2015 tarihinden itibaren, Gelir
Vergisinden istisna edilecek kıdem tazminatı tutarı 3.709,98 TL’dir.
Böylece
kıdem tazminatı tavanı; 2005-2015 yılları arasında aşağıdaki gibi olmaktadır.
01.01.2005
– 30.06.2005 tarihleri arasında
|
1.648,90
TL
|
01.07.2005
– 31.12.2005 tarihleri arasında
|
1.727,15
TL
|
01.01.2006
– 30.06.2006 tarihleri arasında
|
1.770,63 TL
|
01.07.2006
– 31.12.2006 tarihleri arasında
|
1.857,44 TL
|
01.01.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında
|
1.960,69 TL
|
01.07.2007 -31.12.2007 tarihleri arasında
|
2.030,19 TL
|
01.01.2008 - 30.06.2008 tarihleri arasında
|
2.087,92 TL
|
01.07.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında
|
2.173,18 TL
|
01.01.2009
- 30.06.2009 tarihleri arasında
|
2.260,04
TL
|
01.07.2008
- 31.12.2009 tarihleri arasında
|
2.365,16
TL
|
01.01.2010
- 30.06.2010 tarihleri arasında
|
2.423,88
TL
|
01.07.2010
- 31.12.2010 tarihleri arasında
|
2.517,01
TL
|
01.01.2011
- 30.06.2011 tarihleri arasında
|
2.623,23
TL
|
01.07.2011
– 31. 12.2011 tarihleri arasında
|
2.731,85TL
|
01.01.2012
- 30.06.2012 tarihleri arasında
|
2.917,27
TL
|
01.07.2012
- 31.12.2012 tarihleri arasında
|
3.033,98
TL
|
01.01.2013
- 30.06.2013tarihleri arasında
|
3.129,25
TL
|
01.07.2013
- 31.12.2013tarihleri arasında
|
3.254,44
TL
|
01.01.2014
- 31.12.2014 tarihleri arasında
|
3.438,22
TL
|
01.01.2015 - 30.06.2015 tarihleri
arasında
|
3.541,37 TL
|
01.07.2015 - 31.12.2015
tarihleri arasında
|
3.709,98 TL
|
Brüt
ücret üzerinden hesaplanması gereken kıdem tazminatından sadece damga vergisi
kesintisi (Binde 7,59 oranında) yapılması gerekmektedir.
B-
Çocuk Yardımı
193
sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25/4’üncü maddesinde hizmet erbabına ödenen
çocuk zamlarının Gelir Vergisinden istisna olduğu ancak, bu zamların devletçe verilen miktarları
aştığı takdirde, fazlasının vergiye tabi tutulacağı hüküm altına
alınmıştır. Çocuk yardımını hesabında
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202’nci maddesi[1]
esas alınmaktadır. Aynı Yasanın 206’ncı
maddesinde çocuk yardımının verilmeyeceği hallerde belirtilmiştir.
Bu
durumda, 01.01.2015 tarihinden itibaren uygulanacak katsayı rakamlarına göre 01.01.2015-30.06.2015
tarihleri arasında geçerli olacak
gelir vergisinden istisna olacak çocuk zammı tutarları; aşağıdaki gibidir.
01.01.2015-30.06.2015 Tarihleri Arasında
|
|||||
Tek Çocuk İçin
|
TL
|
||||
0-6 yaş
grubu
|
500
|
x
|
0,079308
|
=
|
39,65
|
6 yaş üstü
|
250
|
x
|
0,079308
|
=
|
19,83
|
Birden fazla çocuğu olanlar
|
|||||
Çocuklardan
iki veya daha fazlası 0-6 yaş grubunda olanlar
|
39,65
|
x
|
2
|
=
|
79,31
|
Çocuklardan
biri 0-6 yaş grubunda olanlar için
|
39,65
|
+
|
19,827
|
=
|
59,48
|
Çocukların
tümü 0-6 yaş grubunun üstünde olanlar
|
19,83
|
x
|
2
|
=
|
39,65
|
01.07.2015
tarihinden itibaren uygulanacak katsayı rakamlarına göre 01.07.2015 -
31.12.2015 tarihleri arasında geçerli
olacak gelir vergisinden istisna olacak çocuk zammı tutarları ise aşağıdaki gibi hesaplanacaktır.
01.07.2015-31.12.2015
|
|||||
Tek Çocuk İçin
|
TL
|
||||
0-6 yaş
grubu
|
500
|
x
|
0,083084
|
=
|
41,54
|
6 yaş üstü
|
250
|
x
|
0,08308
|
=
|
20,77
|
Birden fazla çocuğu olanlar
|
|||||
Çocuklardan
iki veya daha fazlası 0-6 yaş grubunda olanlar
|
41,54
|
x
|
2
|
=
|
83,08
|
Çocuklardan
biri 0-6 yaş grubunda olanlar için
|
41,54
|
+
|
20,77
|
=
|
62,31
|
Çocukların
tümü 0-6 yaş grubunun üstünde olanlar
|
20,77
|
x
|
2
|
=
|
41,54
|
C-
Aile Yardımı
657 sayılı
Devlet Memurları Kanununu 202’nci
maddesine göre Devlet memurlarına ödenmekte olan aile yardımının göstergesi
1.500 olarak uygulanmaktaydı. Bu oran
önce 5 Ocak 2011 tarihli ve 27806 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanan 2011/1241 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’ın 4 üncü
maddesi ile gösterge 1 Ocak 2011 tarihinden geçerli olmak üzere 1.823’e, daha
sonra 2011/2022
sayılı BKK ile 1 Temmuz 2011
tarihinden itibaren 2.134’e yükseltilmişti.
Buna göre kamu sektöründe çalışanlar için, çalışmayan eşler için aile
yardımı 2015 yılında aşağıdaki gibi olmuştur.
Dönemi
|
Gösterge
|
Katsayı
|
Tutar
|
01.01.2015-30.06.2015
|
2134
|
0,079308
|
169,24
|
01.07.2015-31.12.2015
|
2134
|
0,083084
|
177,30
|
D- PRİME ESAS KAZANÇLARDAN İSTİSNA
TUTULACAK YEMEK PARASI, ÇOCUK ZAMMI VE AİLE ZAMMI (YARDIMI) TUTARLARI
Mülga 506 sayılı Sosyal
Sigortalar Kanununun 4958 sayılı Kanunla değişik 77 nci maddesinin ikinci
fıkrasında, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve
kasa tazminatları, ayni yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca
miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamlarının
sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının
tespitinde nazara alınmayacağı, bunların dışında her ne ad altında ödeme
yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı hükme bağlanmıştı.
Konuyla ilgili Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanlığının “Sigorta Primlerinin Hesabına Esas Tutulacak Kazançların
Aylık Tutarının Tespitinde Nazara Alınmayacak Olan Yemek Parası ile Çocuk ve
Aile Zamlarının Günlük ve Aylık Tutarlarının Tespitine ilişkin
Tebliği” 29.01.2004 tarih ve 25361 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Buna göre, Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığınca çıkarılan 24.01.2012 tarihli ve 2012/3 sayılı Genelgede de
belirtildiği üzere, Sigorta Primlerinin Hesabına Esas Tutulacak Kazançların
Aylık Tutarının Tespitinde Nazara Alınmayacak Olan Yemek Parası ile Çocuk ve
Aile Zamlarının Günlük ve Aylık Tutarları aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır.
1- Yemek Parası:
Yemek parası olarak yapılan ödemelerin,
işyerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla
fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için
her yıl belirlenen günlük asgari ücretin %6’sının yemek parası verilecek
gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunmaktadır.
2015 yılında uygulanacak asgari
ücret tutarı, 31 Aralık 2014 tarihli ve
29222 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
30/12/2014 tarihli ve 2014/1 sayılı
ASGARİ ÜCRET TESPİT KOMİSYONU KARARI’nda
aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
Brüt
Günlük (TL)
|
Brüt
Aylık (TL)
|
|
01.01.2015-30.06.2015
|
40,05
|
1.201,5
|
01.07.2015-31.12.2015
|
42,45
|
1.273,5
|
Buna göre sigorta primlerinin hesabına esas
tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmayacak yemek
parası tutarı 2015 yılı için aşağıdaki
gibi hesaplanmaktadır.
Dönemi
|
16 Yaşından büyükler için
uygulanan asgari ücretin günlük tutarı
|
İstisna Oranı
|
Günlük İstisna
Tutarı (TL)
|
|
01.01.2015-30.06.2015
|
tarihleri arasında
|
40,05
|
0,06
|
2,40
|
01.07.2015-31.12.2015
|
tarihleri arasında
|
42,45
|
0,06
|
2,55
|
2- Çocuk Zammı:
Çocuk zammı olarak yapılan
ödemelerden; iki çocuğa kadar (iki çocuk dahil)
çocukların 18 yaşını, orta öğretim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğretim
yapması halinde 25 yaşını doldurmamış olmaları şartıyla veya çalışamayacak
durumda malul bulunan ve Sosyal
Sigortaya, Emekli Sandıklarına tabi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık
almayan erkek çocukları ile yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla
beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve [Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına] tabi bir işte çalışmayan, buralardan gelir
veya aylık almayan kız çocukları için, sigortalının hizmet akdinin devam etmesi
şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın iki çocuğu
geçmemek kaydıyla çocuk başına her
yıl 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin %2’si oranındaki
tutarı olarak hesaplanmaktadır.
Buna göre sigorta
primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde
nazara alınmayacak çocuk zammı tutarı 2015 yılı için aşağıdaki gibi
hesaplanmaktadır.
ÇOCUK
ZAMMI İSTİSNA TUTARI
|
||||
Dönemi
|
16 Yaşından büyükler için uygulanan asgari ücret tutarı
|
İstisna
Oranı
|
Aylık İstisna Tutarı (TL)
|
|
01.01.2015-30.06.2015
|
tarihleri arasında
|
1.201,5
|
0,02
|
24,03
|
01.07.2015-31.12.2015
|
tarihleri arasında
|
1.273,5
|
0,02
|
25,47
|
Aile
zammı olarak yapılan
ödemelerin; sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen
çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, sigortalının eşinin her
hangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmaması ve buralardan
gelir veya aylık almaması kaydıyla, her yıl 16 yaşından
büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin % 10’u oranındaki tutarı olarak
hesaplanmaktadır.
Buna göre sigorta primlerinin
hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara
alınmayacak aile yardımı tutarı aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır.
AİLE
ZAMMI İSTİSNA TUTARI
|
||||
Dönemi
|
16 Yaşından büyükler için uygulanan asgari ücret tutarı
|
İstisna
Oranı
|
Aylık İstisna Tutarı
(TL)
|
|
01.01.2015-30.06.2015
|
tarihleri arasında
|
1.201,5
|
0,1
|
120,15
|
01.07.2015-31.12.2015
|
tarihleri arasında
|
1.273,5
|
0,1
|
127,35
|
[Aile Zammı (Yardımı): Sadece kamu personeli
için gelir vergisinden istisna olup, özel sektörde çalışanlar için vergiye
tabidir.]
Saygılarımızla...
[1]
AİLE YARDIMI
ÖDENEĞİ:
Madde 202 - Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği
verilir.
(Değişik fıkra: 27/06/1989 - KHK -
375/10 md.) Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı
çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi
için 1500 *1* , çocuklarından herbiri için de 250 *1* gösterge rakamının (72
nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat
artırımlı) *2* aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar
üzerinden ödenir. (Mülga
cümle: 13/02/2011-6111 S.K 117. mad.) Eşlerden birine iş akdi veya toplu
sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise,
yalnız aradaki fark ödenir. (Ek : 09/04/1990 - KHK-418/7 md.; İptal: Anayasa
Mahkemesi'nin 05/02/1992 tarih ve E.1990/22, K.1992/6 sayılı Kararı ile;
Yeniden düzenlenen fıkra: 18/05/1994 -KHK- 527/9 md.) Bu fıkrada yer alan
gösterge rakamlarını 3 *1* katına kadar artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Dul memurların çocukları için
yukarıki fıkralar hükmü uygulanır.
Boşanma veya ayrılık vukuunda
mahkeme bu yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini de kararında
belirtir.
Devlet memurunun, geçimini sağladığı
üvey çocukları için de bu ödenek verilir.
