Gelir ve Kurumlar Vergisinde Vergi İndirimi
Feride Yahşi
Yeminli Mali Müşavir
ferideyahsi@avddenetim.com.tr
1.GİRİŞ
Vergilendirmede beyan
esasının geçerli olduğu ülkelerde mükellefin vergi kanunlarına gönüllü olarak
uymaları son derece önemlidir. Ülkemizde de iltizam usulünden beyan usulüne
geçilmesiyle birlikte bu konu bizde de önemli olmuştur. Gelişmiş ülkelere, Avrupa
ve özellikle Kuzey Avrupa ülkelerine, Japonya, Güney Kore gibi ülkelere
bakıldığında mükelleflerin vergi kanunlarına uyumlarının son derece yüksek
olduğu görülür. Latin Amerika ve Akdeniz ülkelerinde ise uyum derecesi çok daha
düşüktür. Gelişmekte olan ülkelerde en önemli finans kaynağı vergi olduğu için
bu konuya daha fazla önem verilmektedir. Ülkemizde de 2000’lerin başından bu
yana gönüllü uyum konusu ön plana çıkmıştır.
Terim olarak bakıldığında, vergiye gönüllü uyum,
bir mükellefin kendi rızasıyla vergisini zamanında ve tam olarak ödemesi
anlamına gelmektedir. Vergiye gönüllü uyum düzeyi yeteri kadar vergi gelirinin
toplanıp toplanamaması ile doğru orantılıdır. Bu sebeple ülkemizde de Gelir
İdaresi vergiye uyum çalışmaları kapsamında zaman zaman bir takım düzenlemeler
yapmaktadır. Geçmiş borçların yeniden yapılandırması uygulamasına gidilmesi
gibi uygulamalar vergisini düzenli olarak ödeyen mükellefler nezdinde ise
psikolojik olarak olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. İşte bu olumsuz sonuçları
düzeltmek, mükellefin vergiye gönüllü uyum derecesini yükseltmek (en azından
düşürmemek) için geçtiğimiz Mart ayında somut bir adım atılmıştır.[1] Bu
adımla vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi uygulaması getirilmiştir.
Bu yazımızda getirilen
kanun düzenlemesi ve konuyla ilgili tebliğdeki uygulama esaslarına yer
verilecektir.
2.YASAL
DÜZENLEMELER
2.1. 6824 sayılı Kanun’un 4. Maddesiyle 193 Sayılı
Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121. Maddesinde yapılan düzenleme:
08.03.2017 tarihli ve 30001 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6824 sayılı
Kanun’un 4. Maddesiyle 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun mülga mükerrer 121.
maddesi ‘Vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi’başlığıyla
yürürlüğe girmiştir.
Düzenleme ile, ticari,
zirai veya mesleki gelir elde gelir vergisi mükellefleri ile kurumlar vergisi
mükellefleri (finans ve bankacılık sektörlerinde faaliyet gösterenler, sigorta
ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları
hariç olmak üzere), yıllık beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5'ini
ödenmeleri gereken gelir veya kurumlar vergisinden indirme imkânı
getirilmiştir.
2.2. 23/12/2017 tarihli
ve 30279 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 301 Seri No’lu Gelir
Vergisi Genel Tebliği
8/3/2017 tarihli ve
30001 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 23/2/2017 tarihli ve 6824 sayılı Bazı
Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 4 üncü maddesi ile Gelir
Vergisi Kanununun yeniden düzenlenen mülga mükerrer 121 inci maddesinde
düzenlenen vergiye uyumlu mükelleflere vergi indirimi uygulamasına ilişkin
uygulamayı belirleyen tebliğde;
-Vergi İndirimi
uygulamasına ilişkin Yasal Mevzuat
-Vergi İndiriminden
yararlanma şartları
-Vergi İndirimi Uygulama
Örnekleri
-Şartların İhlali
halinde yapılacak İşlemler
düzenlenmiştir.
6824 sayılı kanunla
düzenlenen mük 121. Maddenin uygulamasını gösteren nolu Gelir Vergisi Genel
Tebliği tarihinde yayınlanmıştır.
3.
GELİR VE KURUMLAR VERGİSİ MÜKELLLEFLERİ İÇİN UYGULAMA ESASLARI
Mükerrer madde 121 ve tebliğde açıklanan Koşulları sağlayan ticari zirai
mesleki kazanç elde eden Gelir Vergisi mükellefleri ve kapsam dışı tutulmayan
kurumlar vergisi Mükellefleri hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinin %5’i
kadar avantaj sağlamaktadır. Buna göre, kurumlar vergisi
mükelleflerinin 2017 yılı için yararlanabilecekleri avantaj tutarı vergi
matrahının (%20 x 0,05=) % 1’i kadar olacaktır.
Burada dikkat edilmesi
gereken en önemli hususlardan biri indirim konusu yapılacak % 5’lik kısmın her
halükarda 1.000.000.-TL’yi geçemeyeceğidir.
3.1.Genel Şartları:
a) İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu
yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerinin kanuni süresi
içerisinde verilmiş ve vergilerin de kanuni süresi içerisinde ödenmiş olması,
b) İndirim uygulanacak dönem dahil olmak
üzere son üç döneme ilişkin olarak mükellefler adına ikmalen, re'sen veya
idarece yapılan tarhiyatların kesinleşmiş yargı kararlarıyla veya Vergi Usul
Kanununun uzlaşma ya da düzeltme hükümlerine göre tamamen ortadan kaldırılmış
olması (Kısmen ortadan kaldırma halinde indirim uygulanamayacaktır.)
halinde vergi indiriminden yararlanılması mümkün olacaktır.
Yapılan tarhiyatlarla
ilgili yargı sürecinin, uzlaşma veya düzeltme sürecinin devam etmesi durumunda
veya bu tarhiyatların beyanname verilmesinden sonra tamamen kaldırılması
durumunda geçmişe yönelik beyannamelerde düzeltme yapılarak indirim
uygulamasından yararlanılması imkanı bulunmamaktadır.
c) Vergi indiriminin hesaplanacağı
beyannamenin verildiği tarih itibarıyla hangi vergilendirme dönemine ait olup
olmadığına bakılmaksızın vergi aslı ve cezaları ( Vergi Ziyaı cezaları
hesaplamaya dahil edilmeyecektir.) dahil olmak üzere 1.000.- TL’nin üzerinde
vadesi geçmiş borcunun bulunmaması,
ç) Sahte veya Muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belge düzenleme, kullanma, defter ve belge ibraz etmeme, muhasebe
hilesi yapma v.b suçlardan , hakkında Vergi Usul Kanunu’nun 359.maddesine göre
rapor yazılanlar ( indirimin yapılacağı dönem beyannamesinin verileceği tarihe
kadar mükellef lehine yargı kararı var ise indirim mümkündür) vergi
indiriminden yararlanamazlar.
3.2. Gelir Vergisi Mükellefleri için Vergi İndirimi
Uygulaması
Gelir vergisi
mükelleflerinin yararlanacağı indirim tutarı; ticari, zirai veya mesleki
faaliyet nedeniyle elde edilen kazançlar üzerinden hesaplanan vergiler ile
sınırlıdır. Gelir vergisi mükelleflerinin belirtilen kazanç türlerinin yanında
GMSİ, Ücret v.b gibi başkaca kazançları da var ise, vergi indirim tutarı;
ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle beyan edilen kazançların, toplam
gelir vergisi matrahı içerisindeki oranı dikkate alınmak suretiyle hesaplanan
gelir vergisi esas alınarak tespit edilecektir
Örneğin, Mali Müşavirlik
yapmakta olan Özkan Z.’nin 2017 yılında elde ettiği kazanç ve iratlar şu
şekildedir: İlgili şartları taşıdığını varsaydığımızda, Özkan Z.’nin
yararlanabileceği vergi indirim tutarı aşağıdaki gibi hesaplanacaktır:
-Serbest Meslek Kazancı
: 600.000.-TL
-Menkul Sermaye İradı :
60.000.-TL
-Vergiye Tabi Matrah
(600.000.-TL + 60.000.-TL) 660.000.-TL
-Hesaplanan Gelir
Vergisi : 222.650.-TL
-Menkul Sermaye İradına
Konu Kesintiler 12.000.-TL
-Serbest Meslek
Kazancına konu Kesintiler 150.000.-TL
-Kesintiler Sonrası
Ödenecek Gelir Vergisi (222.650 - 12.000-150.000) 60.650
Serbest Meslek
Kazancının Toplam G.V. Matrahı İçindeki Payı (600.000/ 660.000 ) 0, 91
Vergi İndirimi
(222.650x0,91x%5) 10.130
Vergi İndirimi Sonrası
Ödenecek Gelir Vergisi (60.650-10.130) 50.520.-TL
Görüldüğü üzere, Özkan
beyin yararlanabileceği vergi indirim tutarı; hesaplanan gelir vergisinin
serbest meslek kazancına ait olan kısmı üzerinden hesaplanmıştır.
3.3. Kurumlar Vergisi Mükellefleri için Vergi İndirimi
Uygulaması
Örnek: YHS A.Ş, 2017
hesap dönemine ilişkin olarak kanuni süresinde verdiği (25.04.2018) Kurumlar
Vergisi beyannamesinde 200.000.-TL matrah beyan etmiştir. Şirket 2015, 2016
hesap dönemlerinde Kurumlar Vergisi Beyannamelerinde süresinde vermiş ve söz
konusu beyannamelerde yer alan vergileri de zamanında ödemiştir. Mükellef
şirket 2015 hesap dönemi kurumlar vergisi beyannamesiyle ilgili 2017 yılında
pişmanlıkla beyanda bulunmuş ve pişmanlık zammıyla birlikte vergisini
ödemiştir. Şirketin 2017 yılı Geçici Vergi tutarı 32.000.-TL’dir.
Mükellefin pişmanlıkla
beyanname vermesi şartları taşımadığı anlamına gelmemektedir.
-Kurumlar Vergisi
Matrahı : 200.000.-
-Hesaplanan
Vergi
: 40.000.-
-Vergi
İndirimi
: 2.000.-
-Mahsup edilecek Geçici
Vergi: 32.000.-TL
- Vergi İndirimi sonrası
ödenecek Kurumlar Vergisi : 6.000.-
3.4. Vergi İndirimi tutarının ödenmesi gereken
vergiden yüksek olması durumu (Mahsup İmkanı)
İndirilecek vergi
tutarının ödenmesi gereken vergiden fazla olması halinde ise kalan tutar,
yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihi
izleyen bir tam yıl içinde beyan üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden
mahsup edilebilecektir. Bu süre içerisinde mahsup edilemeyen tutarlar red ve
iade edilmeyecektir.
Burada dikkat edilmesi
gereken üç husus bulunmaktadır. ;
-Birincisi mahsup imkanının
sadece beyan üzerine tahakkuk eden vergiler (Kurumlar Vergisi, Gelir vergisi,
Geçici Vergi, KDV, Muhtasar ve Damga Vergisi gibi) için bulunuyor olması,
- İkincisi
tebliğde Beyanname ve Vergi İbarelerinden kastın Maliye Bakanlığı’na bağlı
Vergi Dairelerine verilmesi gereken Vergi beyannameleri ve bu beyannameler
üzerine tahakkuk eden vergilerdir olması nedeniyle mükelleflerin bu imkanı SGK,
Gümrük veya belediyelere ait borçlarına değil sadece vergi borçlarına
mahsup ederek kullanabilecek olması,
- Son olarak da bir
yıllık sürenin gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verilmesi gereken
tarihi izleyen bir tam yıl olarak dikkate alınması gerekmektedir.
3.5. Vergi İndiriminden Yararlanan Mükelleflerin
şartları taşımadığının sonradan tespiti
Vergi indiriminden
yararlanan mükelleflerin, öngörülen şartları taşımadığının sonradan tespiti
hâlinde ilgili vergilendirme döneminde indirim uygulaması dolayısıyla ödenmeyen
vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın tarh edilecektir.
Haksız yere indirim konusu yapılan tutar için
zamanaşımı, tarh edildiği tarihi takip eden takvim yılının başından
başlayacaktır. Örneğimizde; Mükellefin 2020 yılında gerçeğe aykırı beyanının
tespit edildiğini ve kendisine tarhiyat yapıldığını düşünürsek, zamanaşımı
01.01.2021 tarihinde başlayıp, 31.12.2025 tarihinde bitecektir.
4.
DEĞERLENDİRME VE SONUÇ
İlgili kanun maddesi ve
uygulamasını gösteren tebliğde gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri
tarafından tereddüt oluşturabilecek hususlar aşağıda belirtilmiştir.
4.1.Geçici Vergi dönemlerinde Vergi İndirimi
uygulaması
Yıllık gelir veya
kurumlar vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’inin indirimi
gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri için geçerli olup, geçici vergi için bu
indirimden yararlanılmayacaktır.
4.2.Geçmişte düzenli ödeme yapmamasına
rağmen, borçlarını yapılandırıp yapılandırma taksitlerini düzenli
ödeyen mükelleflerin durumu
Vergi indiriminden
yararlanıp yararlanabileceklerine ilişkin tebliğde açıklama yapılmamıştır.
Kanaatimizce vergi indiriminden yararlanmaları gerekmektedir.
4.3.Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 32/A maddesine göre
İndirimli kurumlar vergisi uygulamasından yararlananlar
-Kurumlar Vergisi
Kanunu’nun 32/A maddesi gereğince, indirimli kurumlar vergisi uygulamasından
yararlananlar için; kurumlar vergisi KVK 32/A maddesi gereği indirimli olarak
hesaplandıktan sonra, %5 oranındaki indirim söz konusu indirimli vergiye
uygulanacaktır.
Vergi İndirimi
düzenlemesi gibi vergiye uyumun arttırılmasına ilişkin düzenlemeler,
mükelleflerin vergisel ödevlerin yerine getirilmesi konusunda teşvik edilmesi
sonucu vergi gelirlerinde artışa ve aynı zamanda mükelleflerin vergilerini
zamanında ödeme alışkanlığı kazanmaları ve kayıtlı mükellefler içerisinde
kalmaları bakımından da önemlidir.
KAYNAKÇA
1. 08.03.2017 tarihli ve 30001 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan 6824 sayılı Kanun ve Gerekçesi
2. 23/12/2017 tarihli ve 30279 sayılı Resmi
Gazetede yayınlanan 301 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği
