Çalışma Hayatında Arabulucuk
Mevlüt Köküş
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Bağımsız Denetçi
Antalya S.M.M.M ve Bağımsız Denetim A.Ş.
mevlut.kokus@antsmmm.com.tr
İş Mahkemeleri Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte çalışma
hayatında işçi işveren arasındaki itilaflı konulardan bazıları için direk dava
açma yolu kapandı. 01.01.2018 tarihinden itibaren dava açmadan
arabulucuya gitme şartı getirildi. Kanunun yürürlüğe girmesiyle Bölge Çalışma
Müdürlüklerine şikayet dönemi de sona erdi.
Arabulucu genel anlamda: Bir anlaşmazlıkta tarafları
uzlaştıran kimse, aracı, uzlaştırıcı şeklinde tanımlanmaktadır. Diğer hukuki
uyuşmazlıklarda olduğu gibi İş Hukuku açısından da arabuluculuk yetkisi en az 5
yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunlarına verildi.
ARABULUCUYA GİTMEK ZORUNLU MU?
Kanuna, bireysel
veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile
işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava
şartıdır.
Ücret , prim,
ikramiye, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili ücreti, mobbing
tazminatı kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve benzeri alacaklar için dava
açmadan arabulucuya gitmek zorunlu…
İşçi yada işveren
dava şartına uymadan yani arabulucuya başvurulmadan dava açar ise
mahkemeler herhangi bir işlem yapmaksızın davayı usulden reddedecek.
ZORUNLU OLMAYAN HALLER
Tarafların
birbirine hakaret etmeleri, işçinin işyerindeki mal ve demirbaşlara zararından
doğan tazminat talepleri, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklı maddi
manevi tazminat vb. davaları kapsam dışında.
ARABULUCULAR BELGE İSTMEYECEK
Arabulucular
belge üzerinden bir inceleme yapmayacak. Yani önceden bölge çalışma
müdürlüklerinin istemiş olduğu gibi işverenden işçi ile ilgili bilgi ve belge
talebi olmayacak. İşçi işveren arasındaki alacak miktarı üzerinde uzlaşma
sağlayacak.
Arabuluculukta ileri sürülen
görüşler, konuşmalar, belgeler, teklifler gizli kalıyor ve ileride açılacak bir
davada delil olarak kullanılamıyor.
ARABULUCUYA GİTMEK ZORUNLU,
ANLAŞMAK ZORUNLU DEĞİL
Yasanın öngördüğü
alacaklar için arabulucuya gitmek zorunlu ancak taraflar arabulucu vasıtasıyla
anlaşmak zorunda değiller.
Anlaşma sağlanır
ise taraflar ve arabulucunun imzası altında bir tutanak düzenlenecek. İmzalanan
arabuluculuk anlaşma tutanağı mahkeme kararı niteliğinde sayılacak. Anlaşma
sonrasında söz konusu anlaşma konusu alacak ile ilgili dava açılamayacak.
TARAFLARDAN BİRİ TOPLANTIYA
GİTMEZ İSE
Taraflardan
birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle
arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf,
son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa
bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutuluyor. Ayrıca bu taraf
lehine vekalet ücretine hükmedilemeyecek.
Her iki tarafın
da ilk toplantıya katılmaması sebebiyle sona eren arabuluculuk faaliyeti
üzerine açılacak davalarda taraflar yaptıkları yargılama giderlerini
kendileri ödeyecekler.
ANLAŞMAYA UYULMAZ İSE
Tarafların
birinin anlaşmaya uymaması halinde, karşı taraf mahkemeden icra edilebilirlik
şerhi talep edebiliyor. Bu şerh ile varılan anlaşma ilam niteliğinde belge
sayılarak icra takibine konu olabilir.
ARABULUCUNUN ÜCRETİNİ KİM ÖDEYECEK?
Tarafların
arabuluculuk marifetiyle anlaşmaları hâlinde, ücret aksi
kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde ödenecek.
Arabuluculuk
faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme
yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların
anlaşamamaları hâllerinde, iki saatlik ücret tutarı Adalet Bakanlığı
bütçesinden ödenecek.
İki saatten fazla
süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan
kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde
karşılanacak.
ARABULUCUK ZAMAN VE MASRAF
AÇISINDAN AVANTAJLI
Arabuluculuk
sisteminin yargı yoluna göre daha hızlı ve masrafsız olduğu aşikar.
Uzlaşı karakterine sahip taraflar için harikulade bir yöntem olduğu söylenebilir.
Aynı gün içinde bile uzlaşı sağlanabilir. Ayrıca arabulucuya gidilince kaybeden
taraf yok. Yani hüküm verilmiyor.
Ancak arabulucuya
gidilince uzlaşma sağlanacağının garantisi de yok. Davası konusunda haklı ve
ısrarcı olanlar açısından biraz zaman kaybı var…
Sonuç olarak; arabuluculuk
sistemi sayesinde uzlaşı sağlanırsa, uzun süren yargı yoluna gidilmeden
sorunların çözülmesi tarafların menfaatine olacaktır.
