Down Sendromlu Bireyleri Çalıştıran İşverene Ücret Desteği
Muhammet Asa
SGK Müfettişi
asa.trt@gmail.com
Engelli bireyler
bulunduğu şartları gereği ekonomik ve sosyal bakımdan güvence altına alınması
gereken gruplardır. Son yıllarda başta Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlar
ile belediyeler tarafından sosyal ve ekonomik şartları iyileştirme amaçlı
birçok düzenleme yapılmıştır. Bu düzenlemeler arasında sayılabilecek
hususlardan biri de engelli bireylerin işgücü piyasasına kazandırılması ve
istihdamının artırılmasına yönelik işverene sağlanan ücret desteğidir.
5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanunun 14 üncü maddesi ile birlikte Engellilerin iş gücü piyasası ve
çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik
ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere
gerekli tedbirlerin alınacağı hüküm altına alınmış, engellilik durumları
sebebiyle iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan engellilerin istihdam
edildiği korumalı işyerlerinin statüsü ve bu işyerleriyle ilgili usul ve esasların
Çalışma Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Aile Bakanlığınca müştereken çıkarılan
yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir. Bu kapsamda 26/11/2013 tarihinde
yayımlanan Korumalı İşyerleri Hakkında Yönetmelik ile 30/04/2016 tarihinde
yayımlanan Korumalı İşyerlerinde Çalışan Engellilerin Ücretlerine Karşılık
İşverene Yapılacak Ödeme Hakkında Yönetmelik ile birlikte işgücü piyasasına
kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli bireylere istihdam
oluşturmak amacıyla açılan işyerlerine korumalı işyeri statüsü verilerek Devlet
tarafından ücret desteği sağlanmaktadır.
Korumalı İşyeri Statüsü için İşverence Yapılacak
Başvuru
Türkiye İş Kurumuna kayıtlı, 15 yaşını bitirmiş ve en
az %40 oranında zihinsel veya ruhsal engelli, en az 8 kişinin çalıştığı işyerinin
işvereni, korumalı işyeri statüsünün kazanılması için Aile ve Sosyal
Politikalar İl Müdürlüğüne gerekli belgelerle birlikte başvuruda bulunmalıdır.
Bu işyerlerinde çalışacak engelli bireylerin sayısının toplam işçi sayısına
oranı %75’ten az olmamalıdır. Örneğin 20 çalışan bulunan işyerinde, en
az 15 zihinsel veya ruhsal engelli çalışan olmalıdır. Çalıştırılacak işçi
sayısının tespitinde belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesine göre
çalıştırılan işçiler esas alınacak olup kısmi süreli iş sözleşmesine göre
çalışanlar, çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya
dönüştürülecektir.
Başvuruya istinaden yapılan değerlendirme
Yapılan başvuru
neticesinde talepler, işyerinde gerekli tespit ve incelemeleri yapmak suretiyle
en geç otuz gün içinde Valilik bünyesinde oluşturulan komisyon tarafından
değerlendirilmekte ve uygun görülen işyerlerine Valilikçe, Korumalı İşyeri
Statüsü Belgesi düzenlenmektedir.
Çalışacak personelin niteliği
Korumalı işyerinde;
işyeri yöneticisi ile mesleki ve teknik eğitim alanında yükseköğrenim görmüş
veya usta öğreticilik yeterliliğine sahip eğitici personel istihdam edilmeli ve
ayrıca işyerinin kapasitesine göre teknik, idari ve yardımcı personel ile
ihtiyaç duyulabilecek diğer personel çalıştırılabilecektir.
İşyerine ilişkin hususlar
İşyerinin, yönetmelikte
belirtildiği şekilde; emniyet ve trafik güvenliği, yangından korunma ve
elektrik tertibatı, fiziksel koşulları engelli bireylerin kullanımına uygun
olmalıdır. İşyeri, işe aldığı engelli bireyleri en geç bir ay içinde Çalışma ve
İş Kurumu İl Müdürlüğü ve Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne bildirmekle
yükümlü olup aylık personel durum çizelgesini takip eden ayın ilk haftasında
düzenleyerek Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne göndermelidir. Ayrıca
herhangi bir sebeple iş sözleşmesi sona eren engelli bireyin ayrılış
nedenlerini 15 gün içinde yine Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne
bildirmelidir.
İşverene yapılacak ödemeye ait hususlar ile 2018
yılında yapılacak ödeme tutarı
Korumalı işyerlerinde
çalıştırılan zihinsel veya ruhsal engellilere işverenlerince zamanında ödenmiş
olan ücretlerinin;
·
Çalışan her engelli için 2022 sayılı kanunun (65 yaş aylığı) 2 nci
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince ödenen aylık tutarı
kadarı, (2018 yılı için 598 TL ödeme yapılacaktır.)
·
5084 sayılı kanunun 2 nci maddesi kapsamındaki gelişmişlik düzeyi az olan
illerde kurulmuş bulunan korumalı işyerlerinde çalışan her engelli için
ilaveten (a) bendi ile belirlenen tutarın yüzde yirmisi, (2018 yılı için 598 TL + 119,6 TL = 717,6 TL ödeme yapılacaktır.)
·
Çalıştırılması zorunlu olan sayıdan daha fazla engelli çalıştıran
işyerlerinde zorunlu sayının üstünde çalıştırılan her engelli için ilaveten (a)
bendi ile belirlenen tutarın yüzde yirmisi, (2018 yılı için 598 TL + 119,6
TL =717,6 TL ödeme yapılacaktır.)
ücretlere ilişkin yasal
yükümlülüklerin de tam ve zamanında karşılanmış olması kaydıyla, Aile ve Sosyal
Politikalar tarafından işverene ödenmektedir. Ayrıca işveren tarafından prim ve
vergi borcu olmadığına ilişkin belge, çalıştırdığı engellilerin ücretlerini tam
ve zamanında ödediğini gösteren belge ve korumalı işyeri formu ile birlikte
Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğüne başvurulmasıyla ücret iade işlemleri
yapılmaktadır.
Peki Down Sendromu nedir?
“Down sendromu, genetik bir farklılık, bir kromozom anomalisidir. En basit
anlatımı ile sıradan bir insan vücudunda bulunan kromozom sayısı 46 iken Down
sendromlu bireylerde bu sayı üç adet 21. kromozom olması nedeniyle 47
olmaktadır. Down sendromu tedavi edilmesi gereken bir hastalık değil, genetik
bir farklılıktır. Ülke, milliyet, sosyo-ekonomik statü farkı yoktur. Ortalama
her 800 doğumda bir görülür. Tüm dünyada 6 milyon civarında Down sendromlu
birey yaşamaktadır. Türkiye’de tam veri olmamakla birlikte yaklaşık 70 000 Down
sendromlu kişi olduğu tahmin edilmektedir. Hafif veya orta seviye zihinsel ve
fiziksel gelişim geriliğine sebep olmaktadır.[1]”
Bu bağlamda geçtiğimiz
günlerde 21 Mart Dünya Down Sendromu Farkındalık Günü kapsamında bir dizi
etkinlik yapılarak gerek sosyal medyada gerekse görsel ve yazılı basında Down
sendromlu bireyler için farkındalık oluşturuldu. Yukarıda da açıklandığı üzere
Down Sendromlu ve hatta Otizm gibi zihinsel veya ruhsal engellilik kapsamında
değerlendirilebilecek bireylerin çalışma hayatına kazandırılması ve ekonomik
açıdan uygun gelir düzeyine sahip olmaları oldukça önemli olup işverene,
şartları sağlamaları halinde, ücret desteği sağlanmaktadır. Böylece bireyler iş
gücü piyasasına kazandırılırken işverene de maddi destek sağlanmış olacaktır.
[1] https://www.downturkiye.org (Türkiye
Down Sendromu Derneği)
30.03.2018
